Wiktor Dabkowski

Strayed
Flirtation Cards
1200 Buried Alive
Selfie
Wonderlad
Crisis

Polska Diaspora

Polacy wyjeżdżali od stuleci. Nie tylko za pracą i lepszym losem, lecz także wypychani przez historię. Po powstaniach, po klęskach politycznych, po wojnach, przez zmieniające się granice, przez represje, biedę i systemy, które odbierały możliwość wyboru. Emigracja była w polskim doświadczeniu nie wyjątkiem, lecz jednym z jego stałych rytmów. Z czasem obrosła legendą: romantyczną, patriotyczną, heroiczną. W narodowej pamięci często przedstawiano ją jako misję, poświęcenie albo konieczność dziejową. Rzadziej jako samotność, ciężką pracę, rozpad rodzin i życie spędzone pomiędzy dwoma światami.

Polska Diaspora to długoterminowy projekt dokumentalny o Polakach żyjących poza granicami kraju. Obejmuje społeczności rozsiane po Europie, obu Amerykach, Australii i innych częściach świata, ale także tych, którzy pozostali na terenach dawniej związanych z polską historią i kulturą, gdzie granice zmieniały się szybciej niż ludzkie biografie. To próba opowiedzenia historii narodu, którego znacząca część przez pokolenia żyła w ruchu, na wygnaniu, w emigracji lub w rozproszeniu.

Interesują mnie ludzie z różnych fal wyjazdów i różnych doświadczeń. Potomkowie dawnych emigrantów w Chicago, Buenos Aires czy północnej Francji. Rodziny politycznych uchodźców z Londynu i Paryża. Robotnicy, pielęgniarki, kierowcy, przedsiębiorcy, naukowcy i artyści pracujący dziś w Berlinie, Dublinie, Oslo czy Brukseli. Polskie rodziny mieszkające od pokoleń na Litwie, Białorusi, Ukrainie, Łotwie czy w innych miejscach Europy Wschodniej, gdzie pamięć o pochodzeniu trwa obok innych języków i tradycji. Ci, którzy odnieśli sukces, i ci, którzy zniknęli z pola widzenia. Ludzie, którzy wrócili. Ludzie, którzy już nigdy nie wrócą.

Projekt skupia się na codzienności, bo właśnie tam najlepiej widać historię. W domach urządzonych daleko od Polski i w domach stojących tam, gdzie była kiedyś Polska. W sklepach z polskim pieczywem pod obcym niebem. W kościołach, klubach, restauracjach, cmentarzach, zakładach pracy, rodzinnych albumach i przedmiotach przechowywanych przez pokolenia. W języku, który słabnie w drugim pokoleniu, a czasem wraca w trzecim jako świadomy wybór. W pamięci przekazywanej dzieciom, które znają kraj przodków z opowieści, wakacji i rodzinnych stołów.

To opowieść o dumie i wstydzie, o awansie społecznym i wykorzenieniu, o mitach podtrzymywanych przez wspólnotę i o cenie, którą płaci jednostka. O tym, jak polskość zmienia się w zetknięciu z innymi językami, religiami, klasami społecznymi i krajobrazami. O tym, że czasem diaspora zaczyna się od podróży, a czasem od tego, że granica przesunęła się bez pytania mieszkańców o zdanie.

Projekt powstaje powoli, poprzez podróże, rozmowy, powroty do tych samych miejsc i pracę z archiwami rodzinnymi. Może przyjąć formę wielu rozdziałów, publikacji i osobnych historii, bo polska diaspora nie mieści się w jednej narracji. Jest rozległa jak mapa świata i niejednoznaczna jak pamięć.

To próba zapisania doświadczenia, które współtworzy nowoczesną historię Polski: życia prowadzonego daleko od domu, obok domu albo w miejscu, gdzie znaczenie słowa dom zmieniało się z czasem.